|
ULU ÖNDER ATATÜRK'ÜN ADINI
TAŞIYAN TEK İLÇE
SUUÇTU ŞELALESİ
 MUSTAFAKEMALPAŞA
Miletos
kolonisi olarak doğrudan
Miletoslular tarafındanmı yoksa
Kyzikoslular veya Atinalılar
tarafındanmı kurulduğu kesinlik
kazanmayan Miletopolis' in
bölgenin ilk yerleşim birimi
olduğusanılmaktadır.
Kaynakçalarda Miletopolis için
göl kenarında bir yerleşimbirimi
olarak geçmektedir. Tahminlere
göre zamanla göl suları bugünkü
mecrasına çekilip Kirmasti
Deresi, Debboy veTepebağlık
bölgesini bugün regülatörün
bulnduğu yerden yararak göle
doğru akmaya başlayınca Kirmasti
şehri, Melde Bayırından bugün
Lalaşahin Mahallesi olarak geçen
bölgeye nakledilmiş olması
kuvvetle muhtemeldir.
Melde Bayırı Lalaşahin
Bölgesine, Kirmasti (Kirmastorya)
kasabası olarak yerleşmesi İS.
301-331 yılları arasında olduğu
sanılmaktadır. Adının da Bizans
döneminde kasabanın hakimisi
(kadın yöneticisi) olan
Kirmastorya dan geldiği
sanılmaktadır. Aynı zamanda
Kirmastoryanın erkek kardeşi
olan Mihaliç de bugün Karacabey
olan Mihaliç bölgesinin hakimi
idi.
Bölgenin Osmanlılara katılması
değişik kaynaklarda, değişik
şekillerde anlatılmaktadır.
Tacüttevarihin birinci cildinin
48. sayfasında Orhan Bey Karesi
Hükümetini yıkmak üzere harekete
geçtiği ve Kanolyas ve Vanolyas
kalelerinin düşman elinden
alınarakKirmastvilayetine
girildiği; Kirmasti ve Mihaliç'
in Hakim ve Hakimesinin
itaatlerini bildirmesi ile
Osmanlı ya geçtiği yazmaktadır.
Solakzade tarihinin 31.
sayfasında da olay benzer
şekilde anlatılmış olup tarih
olarak 737 (1336) verilmiştir.
Lalaşahin Paşa bu savaştayer
almamış olup Orhan Bey' in küçük
oğlu Murat' la beraber Bursa' da
olduğu sanılmaktadır. Bölgenin
Lalaşahin Paşa' ya verilişiyle
ilgili net bir kaynak yoktur.
Fakat Orhan Bey tarafından savaş
öncesi verilmiş bir söz üzerine
Tımar olarak Lalaşahin Paşa' ya
verilmiş olması kuvvetli bir
ihtimaldir.Eski Köprü İlçe
1875 yılından önceye kadar
Mihaliçe bağlı Sincan Nahiyesi
olarak geçer. 14 Mayıs 1881 de
Osmanlı Hükümeti bir kararname
ile Sincan bucağı merkezi olan
Kirmasti' nin ilçe olduğunu ilan
eder. İlk kaymakam Hacı Salih
Hayri Efendi atanır. 1 Ağustos
1881 'de de Belediye Teşkilatı
kurulur.
1881 yılına Kadar Mihaliçe bağlı
Sincan Nahiyesi olarak idare
edildiğinden nüfus net olarak
bilinmemekle beraber 1831
tarihinde vergi yüklümleri
Mihaliçte 5425 olarak
gözükmektedir. İyimser bir
tahminle Kirmasti deki nüfus
2.250 olduğu sanılmaktadır. 1875
de henüz Rumeli ve Kafkas
göçmenleri gelmeden önceki vergi
yükümlüsü sayımına göre 3367
vergi veren müslümana karşılık
660 işsiz tespit edilmiştir.
1893 sayımında ilçe merkezinde
3.367 Müslüman, 683 Rum, Ermeni
ve yahdi olmak üzere 4.050 nüfus
yaşamaktadır. 139 köyde ise
37.153 kişi bulunmaktadır.
İlçenin toplam nüfusu 42.420 dir.
1908 Salnamesine göre 2.000 Km2
olan 139 köylü ilçede nüfus, 93
Harbi göçmenlerleriyle artarak
56.116 kişiye ulaşmıştır.
Göçmenler; Suuçtu Şelalesi,
Kadirçeşme, Karaorman, Soğucak,
Güvem, Koşuboğazı, Karapınar,
Kömürcükadı, Döllük,
Eskimezarlık gibi Kafkas
Köylerini kururken; Rumeli' den
gelen göçmenler de Hamidiye,
Selimiye, Çırpan ve Vıraca
Mahalleleri ile Tırnova,
Fındıcak, Kosova, Yenice,
Demirdere, Kazanpınar,
Sarımustafalar gibi yeni
yerleşim birimleri
oluşturmuşlardır.
1909 da Şemsettin Sami
Bey' in Kamus'ul A'lam adlı
eserinde Kirmasti de:
3 Cami, 5 Mescit, 1 Medrese, 1
Rüştiye, 8 İlkokul, 2 Kilise, 2
Hamam, 7 Han, 183 Dükkan, 4
Tabakhane, 2 Boyahane, 3 Dokuma
El Tezgahı, 2 Buharlı 1 Atlı 6
değirmeni bulunmaktadır.
1910 da, ilçede
akrabaları bulunan İngiliz
asıllı bir Ermeni, ilçeye ilk
otomobili getirdi. 3 ay konuk
olan İngiliz, ilçelilerin şeytan
arabası dediği otomobiliyle ilçe
sokaklarında gezmiş, özellikle
de çocukların büyük ilgisini
çekmişti. 1923 'de de Fuat Bey,
Benli Ahmet ve Demirci Hafız
Mehmet otomobil aldılar.
Savaş
yılları ilçemizde de çok çetin
geçmiştir. Çerkez Davut gibi
birçok savaş kaçkını ilçemizde
çeteler kurmuş halka eziyet edip
silah zoru ile halktan para
sızdırmışlardır. Kirmasti ve
Mihaliç te bulunan 172. Yaya
Alayı Komutanı Yarbay Osman Bey,
ilçemizde Kuvayi Milliye
teşkilatının kurulmasında büyük
etken olmuştur. 1919 da
Yunanlılar İzmir' e çıkana kadar
10 ay boyunca bu çetelerin
özellikle de Çerkez Davut ve
yandaşlarının korkulu rüyası
olmuştur. Hem 172. Alayın Bursa'
ya çekilmesine kadar, hem de
Yunanlıların İlçemize
yerleşmesiyle Milli Ruha sahip
çeteler de kurulmuş, vatan için
canlarını feda etmişlerdir.
Bunların başlıcaları; Nazif
Ağanın Ahmet, Gürcü Ahmet
Efendi, Laz İsmail, Hacı Bekir,
Karapınarlı Mehmet, Cinci Mehmet
in oluşturduğu çeterdir. Ayrıca
İlçe Kaymakamı Saffet Bey, Şube
Başkanı Ömer Lütfü ve Yüzbaşı
Halil Bey önderliğinde
Başkanlığını Gürcü Mehmet
Efendinin yaptığı Kuvayi Milliye
Teşkilatı kurulmuştur. Başhafız
Ahmet Efendi, Hafız Mustafa
Efendi, Benli Ahmet Ağa, Kürt
Mevlüt, Ahmet Hulusi Koçak,
İsmail Uzel, Kıyıcı Halit Efendi
bu teşkilatta canla başla
çalışmışlardır.
Bursa
Yolu 14 Eylül 1922 tarihine
kadar 26 ay ilçemizi işgali
altında tutan, vatan haini
çetelerle işbirliği yaparak, her
türlü zulmü, adam öldürmeyi,
yağmalamayı yapan Yunanlılar,
kaçarken Karapınar, Kosova,
Adaköy, Taşköprü, Eskimezarlık,
Demirdere ve Paşalar' da
yangınlar çıkarmışlardır.
Dallımezarlık, Tepecik ve Çırpan
en fazla zarar gören yerlerdir.
33. Süvari Alayının 7. Bölük
Komutanı Sabri Bey' in
komutasındaki Türk Askerlerinin
ilçeye girişi ile ilçe
hürriyetine kavuşmuştur.
3 yıl 6 ay süren Kurtuluş
Savaşı' nda değişik cephelerden
100 şehidimizin künyesi
gelmiştir. 100 lerceside ilçe
sınırlarında çeteler ve Yunan
askerlerince şehit edilen ilçe
halkı, Birinci Dünya Savaşı' nda
bir çok cephede 5.000 den fazla
şehit vermiştir.
Ekim 1922 de Çolak
Kemalettin Paşa, alayı ile
birlikte ilçemize gelerek
Demireli ve civarı köylerde
konaklar. Bir Harp Divanı
kurarak işbirlikçi ve vatan
hainlerinin yargıları yapılır.
72 kişi idama Mahkum edilir. Bir
günde dört posta halinde Debboy
Bayırındaki Ağabağında kurşuna
dizilerek idam edilirler. Savaş
sonrası Yunanlıların kaçarken
yakarak zarar verdiği yerler
arasında en büyük hasar
Karacabey' dedir. Evleri yanan
Karacabey' lilerin bir kısmı
Kirmasti' ya getrilerek kaçan
Rumlardan boşalan evlere
yerleştirilir.
Birçok işbirlikçi eşkiya
Kurtuluş Savaşı yıllarında
kaçmıştır. Çerkez Davut, kardeşi
Zekeriya, Çördüklü Hüseyin
bunların başında gelir. Lozan
Konferansı arifesinde, konferans
geregince çıkarılacak olan Af
Yasası kapsamı dışında kalacak
olan kişilerin belirlenmesi için
16 Nisan 1924 tarihli, 487
sayılı Genel Af Yasası
çıkarılması için yapılan
görüşmelerde, Hükümet Meclise
600 kişilik liste vermiş ve bu
sayının 150 ye düşürülmesi
önerilmiştir. 150 kişilik
listede Kirmastili vatan
hainlerinin de adı geçmektedir.
600 kişilik listede adı bulunan
ve 150 kişilik listede adı
geçmemiş olan Çerkez Davut,
Çördüklü Kara Ali oğlu İsmail,
Kopuk İbrahim ve Peder İbrahim
daha sonra vatandaşlıktan
çıkarılmıştır.
24 Aralık 1922 tarihinde İlçenin
adı Belediye Meclisi' nin aldığı
kararla Lalaşahin oldu. Aynı
kararla Karakilise Köyü' nün adı
Işıklar olarak değişitirildi.
Fakat Edirne' de Lalaşahin
adında başka bir ilçenin
bulunması nedeniye 24 Aralık
1922' de Belediye aldığı yeni
bir kararla ilçenin adını
Mustafakemalpaşa olarak
değiştiriken, Ermeni Mahallesi'
ni Lalaşahin Mahallesi' ne
bağladı. Aynı kararla Rum
Mahallesi' nin adı Yüzbaşı
Sabribey Mahallesi olarak
değiştirdi.
1924 yılında Hükümet
Yakasında Esnaf Kulübü, Belediye
Yakasında da İdman Yurdu futbol
kulüpleri kuruldu. 1926 yılında
bu iki kulüp birleşerek Gençlik
Kulübü adını alır.
İlk
sağlıklı sayım 1927 yılında
yapılmış ve bu sayımda merkezde
13.022 kişi bulunurken 26 köyün
başka ilçelere bağlanmasıyla 113
e düşen köy sayımızla beraber
toplam nüfus 53.272 dir. Bu
sayımda nüfusun azalmasında 26
köyün ilçemizden ayrılmış
olmasıyla beraber 19 yıl içinde
Balkan, Birinci Dünya ve
Kurtuluş Savaşlarında yaklaşık 6
bin evladımızı şehit vermemiz
büyük bir etkendir. Bu yıllardan
sonra lçe nüfusu giderek artmaya
başlamıştır.
Eski
Köprü Yapımına 1926 da
başlanan köprü 1927 yılında
bitirilmiştir. Şartnamede
olmadığı gerekçesiyle demir
korkuluklar yükümlüsü tarafından
yaptırılmamış fakat açılan dava
belediye lehine sonuçlanınça
yükümlü korkuluklarıda
tamamlamıştır. Böylece 1906
yılında sel sularıyla yıkılan
köprü yerine Dönemin kaymakamı
Ali Haydar Yücebaş tarafından
yaptırılmış olan köprü ilçe
tarihine son tahta körü olarak
geçmiştir.
1935 yılında Mareşal
üniforması içinde Gazi Mustafa
Kemal' in tunçtan bir anıtı,
Hükümet Konağı meydanına
dikilir. 25 m2 alana, mermerden
prizma şeklindeki kaide üzerine
yerleştirilir. Kaide ile beraber
yüksekliği 5 metredir. Bu
tarihten itibaren daha önce
Belediye binası önünde yapılan
törenler, Ata' nın anıtı önünde
yapılmaya başlanmıştır.
1937 yılında ilk Halkevi
binası açıldı. Bugün Kız Meslek
Lisesi ile Öğretmen Evi' nin
bulunduğu yerde yıllarca ilçe
gençlerine kitaplığıyla,
kursları ve piyesleriyle hizmet
vermiştir.
1938 yılında ilk
Elektrik Santrali Binası
yapılarak içine kömürle çalışan
buharlı lokomobil konuldu. Bu
ilçelilerin elektrikle ilk
tanışması değildi. 1930' lu
yıllarda Şeyhmüftü Camii
karşısında sessiz sinema
oynatanlar benzinli jenaratörle
ürettikleri elektrikle hem
sinema oynatıyor hem de yatsı
namazlarında caminin
aydınlatılmasını sağlıyorlardı.
Dere Taşkını 1939
yılını 1940' a bağlayan yılbaşı
gecesi ilçe en büyük sel
baskınına uğradı. Bugün
regülatörün bulunduğu yerde
İtalyan firmaları sondaj
çalışmalarını bitirmiş ve Nafia
(Bayındırlık) Bakanlığı beton
ayakları kakmaya başlamıştı.
Çalışmalar nedeniyle Belediye
yakası dere boyu yer yer su
tünelleri için kazılarak
oyulmuştu. Bu nedenle dere
sularının yayılmasını önleyecek
bir koruyucu kalmamıştı.
Tavşanlı ve Dursunbey' den gelen
uyarıları Kaymakamlık
tellallarla halka duyurmuş,
ovada bulunan mahalleler
Selimiye, Çırpan ve Hamidiyedeki
evlere yerleştiriliyordu. Gece
birden sular yükselmiş, bugünkü
Balıkesir ve Yeniyol' dan 2
metre yüksekliğinde sular akmaya
başlamıştı. Baskında 22 kişi
boğularak ölmüş 120 ev yıkılmış,
2500 evinde alt katları
oturulmaz hale gelmişti. Sular
çekilince yerini soğla denilen
balçığa bırakmış, binlerce
hayvan ölüsü ovaya yayılmıştı.
Sel suları köprünün her iki
yakasınıda oyarak bir ada gibi
ortada bırakmış fakat köprü sel
sularına dayanmıştı.
1940 Okul Açılışı 1943
yılında Cumhurbaşkanı İnönü
ilçemize gelerek göle kadar
uzanan seddelerin yapımını
izlemiştir. Bataklıklar ve
çeltik ekimi yüzünden sıtma tüm
ilçeyi pençesine almıştır.
Toplanan buğdayları saklamak
için 500 tonluk ofis binası
yapılmıştır.
1948 yılında ilçe ilk
matbaasına kavuşur. İstanbul' da
Tan Gazetesinde çalışırken,
gazetenin kapanmasıyla ilçeye
yerleşen Ziya Tamburacı, aynı
zamanda ilçenin ilk gazetesi
olan DİRLİK GAZETESİ ' ni de
çıkartmaya başlar. 1950 yılına
gelindiğinde ilçe nüfusu 65 552
olmuştu. Geçen yıllarda
Karaoğlan Köyü ve civarında 10
bin dekar arazide bataklık
kurutulmuş, sıtma hastalığının
önüne geçilebilmişti.
Cumhurbaşkanı İnönü ilçemizi iki
defa daha ziyaret etti.
1952 yılı ilçeye birçok
yenilik getirmiştir. Bunların en
önemlilerinden iki tanesi; 50
abonelik ilk telefon santralinin
kurulması ve ilk "Balolu"
düğünün yapılışıdır. Diğer bir
yenilik te ilçenin İstanbul ile
olan bağlantısının değişmesidir.
Bu yıla kadar Bandırma üzerinden
vapur ile ulaşılan İstanbul' a,
karayollarının onarılması ile
Mudanya, Yalova üzerinden
ulaşmak mümkündür. Bu tarihten
sonra vapur ile İstanbul ulaşımı
hafızalarda bir onu olarak
kalacaktır.
1955 yılında Hara
üzerinde iki jet uçağı çarpışır
ve düşer. Pilotlar ölür. Aynı
yıl 1932 dan bu yana belediyece
işletilen tarihi hamam Kızılay'
a satılır. Hamam yıktırılarak
yerine yeni bir hamam, otel,
lokanta ve düğün salonu
yaptırılır. Modernleşme,
kentleşme adına bir yaşayan
günümüze ulaşabilmiş bir tarih
daha yok olmuştur. 1956 yılında
köprübaşında bulunan belediye
binası yıktırılmış 1957 yılında
da Şimdiki yeri olan Garaj
üzerine taşınmıştır. Yine 1957
yılında stadyum arkasına
yaptırılan Cezaevi hizmete
açılmıştır. 1954 yılında temeli
atılan Sağlık Merkezi 1958
yılında bitirilerek hizmete
açıldı. Böylece ilçe halkının
bir çilesi daha sonlanmış oldu.
1961 yılında Susurluk
ve Kirmasti Çayları birkez daha
taşmış ve Yahyaköy - Taşköprü
arasındaki Balıkesir yolu 4 gün
kapanmış, yolcular otobüslerin
üzerinden askeri helikopterlerle
kurtarılmıştı. 1964 yılında tüm
yurtta olduğu gibi ilçemizdende
grbete giden işçiler oldu. Nisan
ayından itibaren yıl sonuna
kadar Almanya ve Belçika' ya
giden ilçeli sayısı 200. Yine bu
yıl içerisinde Vurun Kahpeye
filminin çekimleri ilçemizde
gerçekleştirildi. 6 Ekim' de
ilçede 6 şiddetinde 55 saniye
süren bir deprem oldu. Merkez
üssü Gönü Köyü ve Hara arasıdır.
Deprem sonucunda 2000 civarında
ev oturulmaz hale gelmiş, 20
minare yıkılmış, 2 çocuk ölmüş
ve 20 vatandaş yaralanmıştı. En
fazla hasar Çeltikçi Durumbey,
Boğaz, Kavaklı ve Güllüce
Köylerinde idi. 1966 yılında
Belediye ve Orman İşletmesi
Danaçayırı Kavaklığındaki parkı
hizmete açtılar. 1967 yılında da
Endüstri Meslek Lisesinin temeli
atıldı. 1968 yılında ilçenin ilk
televizyonu izlenmeye başlandı.
27 Ağustos 1967 tarihinde Vehbi
Koç, törenle Tat Konserve
Fabrikasının açılışını yaptı.
1970 yılında Halk Eğitim
Merkezi hizmete girdi. Aynı yıl
yapılan sayımda ilçe nüfusu;
merkezde 25.686, köylerde 58.680
toplam 84.366 bireydir. 12 Eylül
1974 yılında Şeyhmüftü Camii
karşısında çıkan yangın sonucu
Eski Sinema Hanı ile beraber
Köseleciler ve Kunduracılar
Çarşısında 87 iş yeri yandı.
1976 yılında 108 dekar alan
üzerine 262 iş yerinden oluşacak
Sanayi Sitesinin yapımına
başlandı.1974 yılında hizmete
giren Hallaçoğlu sineması
yapımında 2 yıl sonra
televizyonların artması sonucu
kapanarak Tekel' e depo olarak
kiralandı.
1981 yılında dere bir kez
daha taşma tehlikesiyle ilçeye
korku saldı. Uzguraltı mevkiinde
seddenin patlamasıyla Ayas ve
Doğancı köylerinde 17 ev sular
yüzünden yıkıldı. İlçe
merkezinde de sular, Demirciler
Caddesinde seddeleri zorlamaya
başlayınca Belediye halktan
çuval yardımı istemiştir. Halkın
ve DSİ görevlerinin çabalarıyla
delikler kum çuvallarıyla
kapatılmıştır.1982 yılında
Lalaşahin Mahallesinde bir evin
inşaatı sırasında Yunan
Tanrıçası Alene' nin som altınla
kaplı mermerden bir heykeli
bulundu. Heykel sergilenmek
üzere Bursa Müzesine gönderildi.
6 yıl önce temelleri atılan
Sanayii Sitesi hizmete girdi.
Eski Belediye Meydanı
1986 yılı birçok yapının
açılışına tanık olduk. 10 yıl
önce yapımına başlanan kapalı
spor salonu bu yıl açıldı.
Meliköy Köprüsü bitirildi. 18
derslikli Züferbey Okulu ile 4
Katlı Kız Merkez Kuran Kursu
hizmete açıldı.
1990 sayımında ilçe nüfusu
merkezde 37.795, köylerde 63.009
olmak üzere toplam 100.804' e
yükselmişti. 2007 itibariyle
İlçe merkezinini nüfusu 54.000'
dir. 1991 yılında ilçenin ikinci
köprüsü tören yapılmadan hizmete
açıldı
KAYNAK :
www.mustafakemalpasa-bld.gov.tr
|
